“Başkasının Sıkıntılarını Dinlemek Beyni Güçlendiriyor”

İş, okul, mesken değişiklikleri ya da eş, sevgili üzere ayrılıklarda insanların yaşadığı değişimlerin bilişsel esneklik açısından değerli olduğunu söyleyen Nöroloji ve Sinirbilim Uzmanı Doç. Dr. Selen Gür Özmen, “Bir diğerinin sorunlarını dinleyerek, o tecrübeleri yaşamadan da tahlillere ulaşma bahtımız var. Meseleler karşısında geliştirilen bu tecrübe de bilişsel esnekliğe neden olarak beyni güçlendirir” dedi.

Pandemiyle birlikte ferdi aktiviteler artarken, kişiselliğin beyne tesiri ise uzun vaade de düzgün sonuçlar getirmiyor. Uzmanlar, rutinlerin beynin bir tıp düşmanı olarak tanım ederken, sıkıntılar karşısında kolay yolu seçmek de beyindeki sonlu sayıda bulunan hudut hücrelerini daha az işe fayda hale gelmesine neden olduğunu belirtiyor. Rutinlerinden şaşmayan insanların daha fazla unutkanlık, bilişsel meseleler, depresyon ve anksiyeteyle uğraş ettiğini söz eden Bahçeşehir Üniversitesi (BAU) Nöroloji Uzmanı ve Sinirbilimci Doç. Dr. Selen Gür Özmen, bir diğerinin sıkıntılarını dinlemenin de beyne faydalı olduğunu söyleyerek, beyni geliştiren unsurları sıraladı.

“RUTİNLER BEYNİN DÜŞMANI”

Beynin rutinleri evrimsel olarak tercih ettiğini söz eden Doç. Dr. Selen Gür Özmen, kişinin kendisini daha inançta hissedebilmesi için genelde kolay yolu seçebildiğini söyledi. Özmen, bu kolay yolun beyindeki sonlu ölçüde bulunan hücreleri daha az işe fayda hale getirdiğini ve beynin birbirleriyle irtibat yollarını kapattığını söyleyerek, “Bu kayıpta, kişi ileride rastgele bir hasar durumuyla karşılaştığında, daha az kontakla bu savaşa girmek zorunda kalıyor. Şayet biz rutinden çıkarak beyin hücreleri nöronlar ortası sinaptik temas yollarını arttırırsak, bu yolları ne kadar açar ve daima kullanmaya devam edersek, beyin için o kadar düzgün olacaktır. İkincisi ise nasıl ki insan bedeni bir jimnastik altyapısı olduğunda rastgele bir diğer spor kısmıyla uğraşmaya çok daha müsaitse beyin de tıpkı haldedir. Beynin jimnastik yaptığını ve daha fazla alt temas oluşturduğunu düşünelim. Yani bu farklı bilişsel işlevlerimizi farklı sentezlerde kullanmak, kısa uzun müddetli hafızayı etkin tutmak, sorun çözme yeteneğimizi geliştirmiş olmak ve bilişsel olarak esnek yapıyı koruma etmiş olmaktır. Farklı perspektiften bakmamızı sağlayan zihin teorisi dediğimiz bir durum var. Bunu farklı beşerlerle toplumsal entegrasyonlarla çalıştırarak sağlarız. Bunun dışında planlama, organize etme yeteneğimizi daima etkin tutmak kıymetlidir. Yani tüm bu bilişsel işlevleri süreklilik itibariyle çalıştırırsak, ileride beklenmedik rutini bozan bir durumla karşılaştığımızda çok daha fazla altyapıya sahip olup, çok daha kolay tahliller, temaslar kurabiliriz. Rutin bu manada uygun değil. Rutinden şaşmayan insanlarda daha fazla unutkanlık, bilişsel sıkıntılar, daha erken yaşta hayatta zorluklarla başa çıkamama, depresyona ve anksiyeteye daha meyilli olma üzere durumlar mevcut. Yani beynin daha fazla etkin kullanılması, hem ruhsal hem de nörolojik hastalıklardan uzak kalınmasına neden olmaktadır” dedi.

“BAŞKALARININ PROBLEMLERİNİ DİNLEMEK BEYNİN FONKSİYONUNU ARTTIRIYOR”

Bir oburunu dinlemenin bilişsel esneklik mevzusuyla ilgili olduğunun altını çizen Doç. Dr. Selen Gür Özmen, şunları söyledi; “Bilişsel olarak esnek olmak, farklı durumlar karşısında farklı tahlilleri üretebilmeyi anlatır. Daha evvel işe fayda bir tahlil artık işe yaramıyorsa yeni bir alternatif üretebilmeyi ya da öbür bir hususta, sorunda kullandığımız tahlili büsbütün diğer bir mevzu ve öteki bir durum karşısında kullanılabilir hale getirmek olarak görebiliriz. Bütün bunları ve de bunları süratli ve diğerlerine gereksinim duymadan yapabilmek bilişsel esnekliktir. Bir de dış faktörlere adapte olabilmek, iş, okul, mesken vb. üzere değişimler birebir vakitte eş ya da sevgili ayrılıkları insanın hayatındaki kıymetli değişimlerdir. Tüm bunlara adapte olabilmek, bilişsel esnekliktir, adapte olamamak da katılıktır. Sonuçta hayatta yaşamadığınız birçok alternatif bulunmakta. Bu alternatifleri oburlarının tecrübelerini dinleyerek, okuyarak, gözlemleyerek o tecrübeleri yaşamadan da tahlillere ulaşma bahtımız var. Daha evvel oburunun anlattığı, yaşadığı bir çatışma yahut sorunda, alternatif yolların nasıl sonlara ulaştığının biz diğerlerinden dinler, öğrenir ve sindirirsek birebir sorunla karşılaştığımızda, alternatif tahlillerin nelere yol açtığını daha evvelce bildiğimiz için çok daha kolay gerçek yolu seçme ve istikametlenme talihimiz olabilir”

FİZİKÎ AKTİVİTELER, HAFIZAMIZI GÜÇLENDİRİYOR

Fizikî aktiviteler ile zihinsel idman ortasında önemli bir bağlantı olduğunu lisana getiren Nöroloji ve Sinirbilim Uzmanı Doç. Dr. Selen Gür Özmen, uyku öncesi ve sakin olduğumuz vakitlerde öğrenmeye daha kapalı olunduğunu ve hareketli olunan anlarda ise yaratıcılığın arttığını söyledi. Özmen son olarak şunları tabir etti; “Bir sempatik bir de parasempatik hudut sistemiz var. Sempatik hudut sistemimiz, savaş ya da kaç sistemidir. Yani bir savaş karşısında ya bununla savaşacağız ya koşarak kaçacağız ya da donup kalacağız. Parasempatik hudut sistemimiz ise sindir ve dinlen. Yani genelde yemek yedikten sonra sindirim hücrelerimizin, organlarımızın faale olduğu sindirime başladığı süreçtir ve biz bunu bilinçsiz yapıyoruz. Bu otonom durumlardan sempatik hudut sistemi, hareketli irtibatlı durumlarda aktive olmaktadır. Yani antrenman de bunlardan birisi. Antrenman sırasında evrimsel olarak da güya aslında bir tehlike varmış ve biz bu tehlike karşında savaşmaya ya da kaçmaya hazırlanıyormuşuz üzere ortam sağlıyor. Günümüz çağdaş dünyamızda da idman yaptığımızda da sempatik hudut sistemimiz daha aktive oluyor. Yani güya bir hafif bir tehlikeyle karşılaşmışız üzere oluyoruz. Evrimsel olarak da otonom sisteminin bu aktivasyonu sırasında öğrenmeye daha açık hale geliyoruz. Bu bizim otomatik olarak zihnimizde gerçekleşen bir aktivite yani uykuya hazırlanıldığında ya da sindirime geçtiğiniz ya da sakin olduğunuz vakitlerde öğrenmeye çok açık değilizdir. Zira o dinlenme ve uykuya hazırlıktır. Öğrenmeye açık olduğumuz vakitler, daha uyanık ve hafif tehlikelinin var olduğu durumlardır. O yüzden günlük fizikî aktiviteler, bedene ve iç organlara faydalarının yanı sıra zihinsel idman manasında da hafızamızın güçlendiği öğrenmeye meyilimizin arttığı ve bilinçsel fonksiyonlarımızın, dikkatimizin, tüm sorun çözme yeteneklerimizin arttığı bir devirdir. Ayrıyeten yaratıcı bir periyottur. Fikirlerin, tahlillerin akla geldiği bir devirdir. O yüzden fizikî idmanı aslında zihinsel antrenman için de öneriyoruz”

Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı